Ba hòn đá đầu rau: từ bếp lửa nhà sàn Tây Nguyên đến Tết ông Công ông Táo

Ba hòn đá kê bếp là hình ảnh gốc của Táo quân. Anh em Nhà Sàn kể chuyện ông đầu rau, ngày 23 tháng Chạp và bếp lửa nhà sàn Tây Nguyên.

Gần Tết, nhà nào cũng nhắc đến ông Công ông Táo. Ít ai để ý rằng hình ảnh gốc của Táo quân lại rất mộc: ba hòn đá kê bếp, người xưa gọi là ba ông đầu rau. Anh em Nhà Sàn sống với đá cả chục năm, nên lần này kể Cô bác nghe chuyện ba hòn đá ấy, từ bếp lửa nhà sàn Tây Nguyên đến mâm cúng 23 tháng Chạp của người Việt.

Trả lời nhanh: ông đầu rau là ba hòn đá (hoặc ba cục đất nung) kê nồi trong bếp lửa. Theo sự tích dân gian, ba hòn đầu rau là ba vị Táo quân: hai ông một bà. Ngày 23 tháng Chạp, Táo quân cưỡi cá chép về trời. Tết Đinh Mùi 2027, ngày này rơi vào thứ Bảy 30/01/2027 dương lịch. Ở Tây Nguyên, bếp lửa giữa nhà sàn cũng kê bằng ba hòn đá hoặc đất nung, và là nơi được kiêng giữ nhất trong nhà.

Gọi 0903 097 626Nhắn Zalo Nhà Sàn

Khối đá thạch anh vân vàng cam trên đế gỗ, phía sau là nhà sàn gỗ Nhà Sàn Tây Nguyên
Khối đá thạch anh đặt trước nhà sàn gỗ tại Nhà Sàn Tây Nguyên

1. Ông đầu rau là gì?

Ngày xưa chưa có bếp ga, bếp điện, nhà nào nấu cũng phải có ba hòn đá hoặc ba cục đất nặn nung kê thành chân kiềng để bắc nồi. Ba hòn ấy gọi là đầu rau. Ba điểm tựa thì nồi đứng vững trên mọi nền đất, dù đất nện không phẳng. Đơn giản vậy thôi mà ông bà mình dùng cả ngàn năm.

Từ ba hòn đá nằm trong bếp, người Việt gửi vào đó một câu chuyện, và ba hòn đá thành ba ông đầu rau, thành Táo quân trông coi việc bếp núc, việc nhà.

2. Sự tích hai ông một bà

Chuyện kể có đôi vợ chồng nghèo là Trọng Cao và Thị Nhi. Cuộc sống khó khăn, hai người cãi vã rồi chia tay. Thị Nhi đi bước nữa với Phạm Lang. Một ngày, Trọng Cao đi xin ăn, gặp lại vợ cũ. Chuyện bất ngờ xảy ra, cuối cùng cả ba người cùng chết trong đống lửa.

Thương ba người tình nghĩa, Ngọc Hoàng cho họ hóa thành ba ông đầu rau nơi bếp, mỗi người một việc trông coi nhà cửa. Vì vậy mới có cách nói quen thuộc: Táo quân là hai ông một bà. Tùy vùng và tùy sách, chi tiết câu chuyện có khác nhau đôi chút, nhưng cái lõi vẫn là chữ tình nghĩa vợ chồng.

3. Ngày 23 tháng Chạp: tiễn Táo quân về trời

Theo phong tục, mỗi năm vào ngày 23 tháng Chạp, Táo quân cưỡi cá chép về trời, báo với Ngọc Hoàng chuyện làm ăn, cư xử của gia đình trong năm, đến đêm giao thừa thì trở về. Nhà nhà làm mâm cúng tiễn ông Táo, thường cúng trước 12 giờ trưa.

Lễ vật mỗi miền một kiểu. Miền Bắc hay cúng cá chép sống rồi thả ra sông, hồ. Miền Trung có nơi cúng ngựa giấy. Miền Nam thường cúng mũ, áo, hia giấy. Kèm theo là hương, hoa, trái cây, trầu cau và mâm cơm hoặc mâm chay tùy nhà.

Tết Đinh Mùi 2027, ngày 23 tháng Chạp rơi vào thứ Bảy 30/01/2027 dương lịch, mùng 1 Tết là thứ Bảy 06/02/2027. Gia chủ nhớ ghi lịch sớm để chuẩn bị.

Anh em Nhà Sàn nói vui một câu: Cô bác thả cá chép thì chọn chỗ nước sạch, thả nhẹ tay, đừng ném từ trên cầu xuống. Cá khỏe thì mới chở ông Táo đi xa được.

4. Ba hòn đá bếp trong nhà sàn Tây Nguyên

Lên Tây Nguyên, Cô bác sẽ thấy bếp lửa vẫn là trái tim của nhà sàn. Với người Ê Đê, bếp làm hình vuông hoặc chữ nhật trên nền đất nện, giữa bếp đặt ba cục đất nung hoặc ba hòn đá làm chân kiềng. Người Mạ ở Lâm Đồng cũng kê bếp bằng ba hòn đất nung, đất lấy từ gò cao.

Khi dựng nhà mới, đặt bếp và nhóm lửa đầu tiên là việc hệ trọng. Người Ê Đê cúng mời thần lửa, người có uy tín nhất trong dòng tộc nhóm lửa, và lửa được giữ liên tục ba ngày đêm. Tối đến, bà con vùi than dưới tro để sáng mai thổi lên là cháy lại.

Bếp cũng là nơi nhiều điều kiêng nhất trong nhà. Người Ba Na kiêng ngồi hay dẫm chân lên chỗ đun bếp, kiêng lấy que gõ vào bếp, vì tin rằng làm vậy gia súc, gia cầm sẽ ốm đau, chậm lớn. Quanh bếp, cả nhà ăn cơm, sưởi ấm, bàn chuyện cưới hỏi, mùa rẫy, tiếp khách quý. Gác bếp phía trên treo thịt, cá, bắp giống, hun khói cả năm.

Người Kinh có ba ông đầu rau, đồng bào Tây Nguyên có ba hòn đá giữ lửa. Mỗi nơi một cách kể, nhưng điểm chung là ba hòn đá nhỏ mà giữ cái ấm của cả nhà.

5. Đá trong nhà Việt hôm nay

Bếp bây giờ đã đổi khác, ba hòn đầu rau không còn trong gian bếp nhà phố. Nhưng thói quen để một khối đá trong nhà thì người Việt vẫn giữ: hòn non bộ ngoài sân, khối đá tự nhiên trên kệ, góc tiểu cảnh nhỏ cạnh cầu thang. Chuyện này anh em đã kể kỹ trong bài hòn non bộ và tiểu cảnh đá trong nhà Việt.

Theo quan niệm dân gian, đá tượng trưng cho sự vững vàng, bền lâu. Với anh em Nhà Sàn, cái đẹp của đá nằm ở chỗ nó tự nhiên, mộc mạc, đặt vào nhà thấy lòng yên. Dịp dọn nhà đón Tết, Gia chủ lau sạch bụi cho khối đá, sắp lại góc nhà cho thoáng, vậy là đủ ấm cúng rồi.

Khối thạch anh hồng tự nhiên đặt trên gốc gỗ giữa hai chậu trầu bà trong gian nhà sàn
Khối thạch anh hồng trên gốc gỗ, kê giữa hai chậu cây xanh
Góc tiểu cảnh sân với khối thạch anh hồng thô, sỏi trắng, gỗ hóa thạch và tượng đất nung
Góc tiểu cảnh nhỏ cạnh tường với thạch anh hồng thô và sỏi trắng

6. Câu hỏi thường gặp

Ông đầu rau là gì?

Là ba hòn đá hoặc ba cục đất nung kê thành chân kiềng để bắc nồi trong bếp lửa ngày xưa. Theo sự tích dân gian, ba hòn đầu rau là ba vị Táo quân.

Vì sao Táo quân là hai ông một bà?

Theo sự tích, Táo quân là Trọng Cao, Thị Nhi và Phạm Lang, ba người cùng chết trong lửa và được Ngọc Hoàng cho hóa thành ba ông đầu rau nơi bếp.

Ông Công ông Táo 2027 là ngày nào dương lịch?

Ngày 23 tháng Chạp năm Bính Ngọ rơi vào thứ Bảy 30/01/2027 dương lịch. Mùng 1 Tết Đinh Mùi là thứ Bảy 06/02/2027.

Vì sao cúng ông Táo lại thả cá chép?

Theo phong tục, cá chép là phương tiện đưa Táo quân về trời. Nhiều gia đình mua cá chép sống, cúng xong thì thả ra sông, hồ.

Bếp lửa nhà sàn Tây Nguyên có kê ba hòn đá không?

Có. Người Ê Đê, người Mạ thường đặt ba cục đất nung hoặc ba hòn đá giữa bếp làm chân kiềng. Bếp là nơi sum họp, tiếp khách và có nhiều điều kiêng giữ.

Đá tự nhiên tại Nhà Sàn Tây Nguyên

  • Đá thạch anh Việt Nam, khai thác và chế tác tại xưởng riêng của Nhà Sàn.
  • Nhận hàng trong 12 giờ, xem hàng rồi mới thanh toán, đổi trả trong 15 ngày.
  • Gọi video Zalo 0903 097 626 để xem đúng viên đá, hoặc hẹn giờ xem tại kho 17 ĐT743C, Đông Tân, Dĩ An.

Nguồn tham khảo: báo Nhân Dân, báo Văn hóa, báo Lâm Đồng, báo Pháp Luật, Tạp chí Công Thương.

GỌI NGAY

0903097626

CAM KẾT
Nhận hàng ngay trong 12 Giờ.
Được đổi trả trong 15 ngày.
--------------------------------------

KHO ĐÁ PHONG THỦY NHÀ SÀN

►Đ/C Kho: 17 ĐT743C, Khu Phố Đông Tân, Dĩ An, Hồ Chí Minh.


(*) Xem thêm

Bình luận
Đã thêm vào giỏ hàng