Hòn non bộ và tiểu cảnh đá trong nhà Việt: từ sân đình xưa đến góc nhà hôm nay

Hòn non bộ là nghệ thuật núi non thu nhỏ của người Việt. Anh em Nhà Sàn kể nguồn gốc, bố cục núi nước theo quan niệm dân gian và cách làm tiểu cảnh đá thạch anh cho nhà hôm nay.

Cô bác nào lớn lên ở làng quê chắc còn nhớ: trước sân nhà ông bà, trước sân đình, sân chùa thường có một bể nước nhỏ, giữa bể là hòn núi đá, trên núi có cây sanh, cây si, có chiếc cầu con, ông câu cá ngồi bên mép nước. Đó là hòn non bộ. Bây giờ nhà phố, chung cư không còn chỗ cho bể nước lớn, nhưng nhiều Gia chủ vẫn muốn giữ một góc núi non trong nhà. Anh em Nhà Sàn kể lại chuyện hòn non bộ và cách cái hồn ấy sống tiếp trong những tiểu cảnh đá hôm nay.

Gọi 0903 097 626Nhắn Zalo Nhà Sàn

Video từ kênh Nhà Sàn Tây Nguyên: tiểu cảnh Giang Sơn bằng đá thạch anh nguyên khối (TC16)

1. Hòn non bộ là gì?

Hòn non bộ là cách người Việt thu cả một vùng núi non, sông nước vào trong một bể nhỏ để ngắm hằng ngày. Khác với bonsai của Nhật hay bồn cảnh của Trung Hoa, ở hòn non bộ núi đá mới là nhân vật chính, cây chỉ làm duyên cho núi. Người làm non bộ chọn đá có dáng, có hang hốc, có vân, xếp thành dãy núi cao thấp, đắp bể nước quanh chân núi, rồi trồng cây nhỏ trên sườn.

Hòn non bộ có mặt ở khắp nơi: từ cung điện, đình chùa đến sân nhà người dân thường. Trong Hoàng thành Huế, các vua Nguyễn cho đắp hòn non bộ giữa hồ nước ở cung Diên Thọ. Ở làng quê, nhà khá giả đắp non bộ bằng xi măng, nhà nghèo thì một chậu đá nhỏ với vài nhánh cây cũng đủ thành một góc non nước.

2. Núi, nước, cây và người trên hòn non bộ

Người Việt gọi đất nước là "non sông", "non nước". Núi và sông là hình ảnh của quê hương, nên đặt một hòn non bộ trước sân cũng là đưa non nước thu nhỏ về nhà. Bố cục một hòn non bộ thường có bốn phần:

• Núi: một ngọn chủ cao nhất, vài ngọn phụ thấp dần, đặt lệch nhau cho tự nhiên. Theo quan niệm dân gian, núi gợi sự vững chãi, có chỗ dựa.
• Nước: bể nước bao quanh chân núi, có khi có thác nhỏ. Dân gian chuộng cảnh "sơn thủy hữu tình", núi phải có nước mới sống động.
• Cây: sanh, si, tùng, mai chiếu thủy, cây lá nhỏ trồng trên sườn núi để giữ đúng tỉ lệ thu nhỏ.
• Người và cảnh: tượng ông câu cá, tiều phu gánh củi, mục đồng chăn trâu, mái chùa, chiếc cầu. Cả hòn non bộ là một bức tranh đời sống thôn quê thanh bình.

3. Từ hòn non bộ đến tiểu cảnh đá trong nhà hôm nay

Nhà phố, căn hộ bây giờ khó có chỗ cho bể nước lớn, lại ngại nước đọng, rêu bám, muỗi đẻ. Vì vậy nhiều gia đình chuyển sang tiểu cảnh đá khô: khối đá lớn vẫn làm núi, còn nước thì được "vẽ" bằng sỏi và cuội. Một dải cuội suối uốn lượn giữa nền thạch anh vụn trắng là đã thành dòng suối, mà không cần bơm, không cần thay nước.

Tinh thần núi và nước vẫn giữ nguyên, chỉ là gọn hơn, sạch hơn và dễ chăm hơn. Một góc ban công 1 mét vuông, một khoảng gầm cầu thang, một mảng giếng trời đều làm được. Đặt thêm đèn đá thạch anh chiếu chân đá, buổi tối góc nhỏ ấy sáng ấm cả gian phòng. Ai thích phong cách vườn thiền có thể đọc thêm bài đá trong vườn thiền Nhật và Việt.

4. Vì sao tiểu cảnh hôm nay hay dùng đá thạch anh?

Hòn non bộ xưa thường dùng đá vôi, đá ong. Tiểu cảnh hôm nay chuộng đá thạch anh vì mấy lẽ rất thực tế:

• Cứng và bền: thạch anh có độ cứng 7, không bị nước mưa làm mòn, để ngoài trời nhiều năm vẫn giữ cạnh, giữ màu. Khác biệt giữa thạch anh vụn và đá trắng hạt, Gia chủ xem bài đá thạch anh vụn hay đá trắng hạt.
• Màu tự nhiên: trắng trong, hồng phấn, bông vàng, tím, đặt cạnh nhau không cần sơn nhuộm.
• Dáng đá thật: mỗi khối thạch anh thô một dáng, có vết nứt, có vân, nhìn như một ngọn núi thu nhỏ.
• Dễ phối: nền thạch anh vụn, điểm nhấn khối thô hoặc trụ thạch anh, thêm gỗ hóa thạch cho tông trầm. So sánh hai loại vật liệu này có trong bài gỗ hóa thạch và đá thạch anh làm tiểu cảnh.

Theo quan niệm dân gian, mỗi màu đá ứng với một hành, nên nhiều Gia chủ thích phối đủ năm màu thành vườn đá ngũ sắc. Anh em Nhà Sàn thì nghĩ đơn giản hơn: màu nào làm Gia chủ thấy dễ chịu khi ngồi ngắm thì màu đó hợp.

5. Vài tiểu cảnh đá anh em Nhà Sàn đã làm

5.1. Suối nguồn thịnh vượng

Chiếc hũ gốm đặt nghiêng, đá vụn nhiều màu chảy ra thành từng vòng: thạch anh tím ở giữa, rồi đá xanh, đá mắt hổ, thạch anh hồng, đá đen, nằm trên nền thạch anh vụn trắng. Dân gian xem hình ảnh hũ đổ tràn như lời chúc cái ăn cái để trong nhà luôn đầy đặn. Mẫu này gọn, đặt được ở lối vào, giếng trời, ban công. Xem mẫu làm sẵn tại vườn zen đá phong thủy Suối nguồn thịnh vượng.

5.2. Lối vào tựa tường đá

Dải nền thạch anh vụn trắng uốn theo lối đi, viền đá xám, cụm thạch anh bông vàng làm núi, thêm dương xỉ, cỏ lan chi cho mềm. Đặt sát bức tường xây bằng đá thạch anh, cả lối vào như một con suối khô chảy dọc chân núi.

5.3. Góc thiền

Tượng ngồi trầm tư trên phiến đá, hai khúc gỗ hóa thạch đứng bên, đèn đá nhỏ, dưới nền là vòng xoắn cuội xám trong sỏi trắng. Góc này không cầu kỳ, chỉ cần một chỗ yên để ngồi uống trà, thở chậm lại sau một ngày bận rộn.

6. Gợi ý làm tiểu cảnh đá cho nhà mình

1. Chọn chỗ: ban công, gầm cầu thang, giếng trời, góc phòng khách, sảnh công ty. Ngoài trời nên có viền chắn và lối thoát nước để mưa không cuốn đá.
2. Chọn núi: một khối chủ cao nhất, một hai khối phụ thấp hơn, đặt lệch, không thẳng hàng. Số lẻ như 3 hoặc 5 khối nhìn tự nhiên hơn.
3. Làm nước: rải nền thạch anh vụn trắng, xếp cuội suối hoặc đá ngũ sắc thành dòng chảy uốn lượn.
4. Thêm cây: dương xỉ, trầu bà, sen đá, tùng nhỏ là những cây dễ sống, hợp tỉ lệ thu nhỏ.
5. Thêm ánh sáng: đèn rọi chân đá hoặc đèn đá thạch anh cho góc nhỏ có chiều sâu về đêm.

Ước lượng nhanh: rải nền dày 3 cm cần khoảng 45 kg thạch anh vụn cho mỗi mét vuông. Thạch anh vụn trắng tại Nhà Sàn từ 15.000đ/kg khi lấy từ 1 tấn, mua lẻ ít hơn thì giá cao hơn một chút, xem tại đá thạch anh vụn rải nền. Muốn anh em làm trọn gói, Gia chủ xem trang thiết kế, thi công tiểu cảnh sân vườn hoặc các mẫu tiểu cảnh đá thạch anh làm sẵn.

7. Câu hỏi thường gặp

Hòn non bộ là gì?

Hòn non bộ là nghệ thuật làm cảnh núi non thu nhỏ của người Việt, gồm núi đá, nước, cây nhỏ và tượng người, thường đặt ở sân nhà, sân đình, sân chùa.

Hòn non bộ và tiểu cảnh khác nhau thế nào?

Hòn non bộ lấy núi đá làm chính và thường có bể nước thật. Tiểu cảnh là khái niệm rộng hơn, có thể khô hoặc có nước, có thể lấy cây hay đá làm chính, thường gọn để đặt trong nhà, ban công, giếng trời.

Làm tiểu cảnh đá trong nhà có cần nước không?

Không bắt buộc. Có thể dùng sỏi trắng làm mặt nước và cuội xếp thành dòng suối khô, vừa giữ được ý núi và nước, vừa tránh nước đọng, rêu bám.

Một góc tiểu cảnh 1 mét vuông cần bao nhiêu đá?

Rải nền dày khoảng 3 cm cần chừng 45 kg thạch anh vụn, cộng thêm 1 đến 3 khối đá lớn làm núi và một ít cuội, đá màu làm dòng suối.

Nhà Sàn có nhận làm tiểu cảnh đá không?

Có. Anh em Nhà Sàn thiết kế và thi công tiểu cảnh bằng đá thạch anh, gỗ hóa thạch, cuội thạch anh tại các tỉnh phía Nam. Gia chủ gửi ảnh và kích thước góc cần làm qua Zalo 0903 097 626 để nhận phương án.

Ảnh: các tiểu cảnh đá do anh em Nhà Sàn Tây Nguyên thực hiện.

GỌI NGAY

0903097626

KHO ĐÁ PHONG THỦY NHÀ SÀN

►Đ/C Kho: 17 ĐT743C, Khu Phố Đông Tân, Dĩ An, Hồ Chí Minh.